على زمانى قمشه اى
292
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
1372 قمرى ) نزديك زوال كه آية اللّه حجت درگذشت و از اين عالم فانى مسافرت به عالم جاويد نمود مرحوم سردار هم در كرمانشاه روز سهشنبهء چهارم ماه مزبور به مجرد خبر شدن از فوت همعهد شفيق و رفيق صديق خود از دنيا رفت . « 1 » سردار كابلى و مشير الوزراء ( 1250 - 1338 ق ) مشير الوزراء ، ميرزا محمود خان يكى از رياضىدانان و منجمان معروف زمان ناصر الدّين شاه است ، او همان كسى است كه جزء چهل نفر محصّل در سفارت امير نظام گروسى به فرانسه رفت و در سوربن پاريس به تحصيل رياضيات پرداخت و در رصدخانه آن شهر زير نظر پروفسور « لوريه » دانشمند معروف نجوم و كاشف سيّاره « نپتون » به ادامه تحصيل پرداخت و پس از مدتى او هم بين مريخ و مشترى سيّاره جديدى كشف كرد كه علماى نجوم در اروپا به نام او « سيّاره محمودى » ناميدند ، و به لاتين « دانائه » گفتند . به گفته سميعى سردار مىفرمود از توضيحاتى كه ميرزا محمود خان درباره سيّاره كشفشدهاش مىداد معلوم مىشد كه نبايد چنين پنداشت دوربينى قوى در دست داشته و توانسته ستارهاى نامرئى را ببيند ، بلكه با فرمولهاى رياضى و حسابهاى دقيق حركات سيارگان ، اول پىبرده بود در فلان نقطه بايد سيّارهاى باشد ، بعد به وسيلهء دوربين آن را يافته بوده است . سردار كابلى نخستينبار او را در خانهء نجم الملك ميرزا عبد الغفار منجّمباشى در تهران ديده و ازآنپس مكرّر او را ملاقات كرده بود ، اطلاعات رياضى و اخلاقش را مىستود ، حتى او را در هيئت و نجوم مطلعتر از نجم الملك
--> ( 1 ) . زندگانى سردار كابلى ، كيوان سميعى ، كتابفروشى زوار 1363 ش .